De iLiad is een nieuwe stap voor het e-book en misschien wel een sprong in het leven van de lezer
Zo licht als een paperback, zo hard als een hamer. De iLiad moet de langverwachte doorbraak worden van het elektronische boek. Maar zijn de tachtig boeken die erin passen ook te lezen?

Aan de linkerkant zie je een keurige stapel kranten, in het midden een toren van boeken, rechts een bergje papieren. Maar het oog wordt getrokken naar de voorgrond, waar een half opstaand boek een boekvormig scherm bedekt. Op het omslag staat met grote letters ILIAD; eronder, iets bescheidener, welcome. Dit is niet een nieuwe editie van Homerus Ilias in de Engelse vertaling. Het is het opstartbeeld van de iLiad, een reader voor elektronische boeken die een paar weken geleden onder veel mediabombarie in Nederland op de markt kwam. Alleen al de spelling van de naam (met de kleine i en de grote L) toont de ambities van de fabrikant, het Nederlandse bedrijf iRex Technologies. De iLiad moet voor e-books worden wat de iPod is voor mp3-muziekbestanden: een draagbaar bibliotheekje dat op den duur alle gedrukte media overbodig zal maken.

Waar hebben we dit soort geluiden eerder gehoord? Op elke grote bijeenkomst die uitgevers en boekverkopers het afgelopen decennium belegden; en in elke krant die het nieuws in de boekenbranche een beetje volgde. Lege schooltas dankzij E-book kopte het Algemeen Dagblad in september 1999. Oude boeken en de dingen die voorbijgaan was de titel van een groot stuk in de Volkskrant een half jaar later. En vanaf het midden van de jaren negentig was de aankondiging van de definitieve doorbraak van het e-book (die vervolgens nooit kwam) een jaarlijkse running gag op de Frankfurter Buchmesse.

Maar nu lijkt het menens te worden, en niet alleen omdat zelfs de Koninklijke Bibliotheek overweegt om boeken te versnijden om ze te digitaliseren. Een maand geleden begon boekhandelketen Selexyz met de verkoop van de iLiad, die even daarvoor in een vernieuwde vorm (met betere plastics en essentiële beschermhoes) was uitgebracht. Vorige week lanceerde Jeff Bezos, de baas van de internetboekhandel Amazon, triomfantelijk de Kindle, een drie ons zwaar electronic reading device. In Frankrijk is sinds begin deze maand de Cybook te koop, terwijl je in Amerika en Japan de Reader Digital Book van Sony kunt krijgen. Alle e-readers maken gebruik van dezelfde elektronische inkt, die ervoor zorgt dat het scherm niet flikkert, en allemaal zijn ze aan te sluiten op digitale-boekenwinkels als Ebooks.com of Mobipocket.com.

Het boek gaat de dodo achterna voorspelt de internetgoeroe Jeff Gomez in zijn zojuist verschenen manifest Print Is Dead, waarvan deze week een voorproefje verscheen in Boekblad. Gomez beschrijft de toekomst van het boek in termen van de ontwikkeling van geluidsdragers, die in een eeuw tijds evolueerden van wasplaat via vinylplaat en compactdisk naar mp3. De evolutie van boeken is sinds 1500 vastgelopen in een van de eerste stadia, smaalt hij. Maar met het e-book, het boek als elektronisch bestand dat geconsumeerd wordt op digitale apparaten, gaat dat allemaal veranderen. Nieuwe generaties zullen The Catcher in the Rye van J.D. Salinger op dezelfde manier tot zich nemen als de klassieke platen van Pink Floyd - via een van de literaire equivalenten van de legale downloadsite iTunes.

Nu zal de 87-jarige Salinger wel de laatste zijn om zijn boeken als download aan te bieden - hij verzet zich al jaren met hand en tand tegen zelfs een omslagillustratie voor zijn romans en verhalen. Maar afgezien daarvan is het basisidee aantrekkelijk: tientallen, misschien wel honderden boeken op een apparaat van minder dan een pond. Nooit meer sjouwen met stapels vakantieboeken in je koffer; altijd een woordenboek op zak; geen koffie- of vetvlekken op de bladzijden; geen schuldgevoel over de milieuschade die de boekproductie en -distributie veroorzaakt.

Maar hoe werkt het in de praktijk? Zijn de e-readers inderdaad zo handig als de early adapters het doen voorkomen? Veranderen e-books je manier van lezen, zoals luisterboeken dat doen doordat het verhaal in je oren op de een of andere manier vermengd raakt met datgene wat je tegelijkertijd aan het doen bent (bijvoorbeeld wandelen in een bos met Moby-Dick op de koptelefoon, of overhemden strijken bij de Odyssee)? En gaat er iets verloren als we overstappen op de iLiad of de Cybook? Wordt ons cultureel erfgoed er misschien door bedreigd, zoals cultuurpessimisten beweerden bij de opkomst van het audioboek, de zoveelste halte op tramlijn ongeletterdheid?

The proof of the e-book is in the reading, en dus vroeg ik een iLiad te leen en probeerde ik me de wereld van het elektronische boek eigen te maken. Gemakkelijk ging dat laatste niet, want ik heb een getroebleerde relatie met technologische verworvenheden. Gelukkig kreeg ik duidelijke demonstraties van twee experts, die bovendien een twintigtal boeken voor me downloadden. Dat ik er thuis in mijn eentje vervolgens niet in slaagde om met behulp van de bijgeleverde usb-kabel nieuwe boeken binnen te halen, was ongetwijfeld mijn eigen schuld.

Maar over de technische aspecten van de e-reader gaat het hier niet. Ik heb gezien dat het werkt. Dat je van sites als Mobipocket (49 duizend titels uit de bestanden van Amazon) en Ebooks (iTunes voor boeken) moeiteloos moderne en klassieke boeken kunt downloaden, meestal 20 procent goedkoper dan het boek in de winkel zou zijn. Dat je automatisch iedere ochtend de Franse krant Les Echos op je scherm kunt krijgen zodra je de iLiad met het internet verbindt; en dat zon verbinding zelfs draadloos te realiseren is (via een wifi-connectie). Dat de iLiad kortom te gebruiken is als een externe harde schijf, waar je met een muisklik ook Word- en pdfbestanden van je computer naartoe kunt slepen.

Lees dit artikel verder op epaper.nrc.nl

www.adformatie.nl

••• BRIGHT.NL: VIDEO UITPAKPARTY iLiad (28.07.06)

••• MOBILEREAD » iRex iLiad Reader

• • • iLiad Forum